Quo vadis, Turkije?

[Willem]

Turkije kan volgens de EU toetreden zolang het maar aan alle voorwaarden voldoet. Er wordt door de EU naar hele of halve toezeggingen aan Turkije verwezen die in een ver verleden zijn gemaakt. Een verleden waarin Europa een economische gemeenschap was en bij lange na nog niet de politieke gemeenschap waartoe deze zou uitgroeien. De EU in haar huidige vorm is nauwelijks nog te vergelijken met de vroegere EGKS en EEG. De toezeggingen aan Turkije moeten dan ook tegen die achtergrond worden bezien en hebben dus in deze tijd een heel andere lading. Waarom wil Turkije lid worden van de EU? Is Turkije ook oprecht van plan actief bij te dragen aan vrede en veiligheid, aan het waarborgen van mensenrechten en echte godsdienstvrijheid, of is het Turkije louter om economische redenen te doen? Afgezien van de vraag of Turkije een economische aanwinst vormt voor de EU, is het de vraag of Turkije geloofwaardig is in het uitdragen van politieke en religieuze vrijheden. En in haar internationale rol. Hierbij valt te denken aan de Koerdische kwestie, de bezetting van Cyprus en de verhoudingen met buurland Armenië. Maar ook aan de ‘wurgstrategie’ die al vele decennia op de christelijke minderheid wordt toegepast. Met als gevolg dat dit voormalig christelijke land inmiddels bijna geheel is geïslamiseerd en het christendom er wegkwijnt. Maar ook de alevieten - die zich toch echt islamitisch voelen - ervaren de knoet van het Turks soennitische systeem.

De vraag is gerechtvaardigd waarom de Turkse premier Erdogan, met zijn radicaal soennitische verleden, wil dat Turkije tot de EU toetreedt. Erdogan en zijn AKP worden door veel Turken en Europeanen gewantrouwd. Wat zijn Erdogan’s ware motieven? Erdogan is een fundamentalist met een gematigd masker. Hij kiest deze strategie daar hij denkt dat hij zo zijn idealen kan verwezenlijken. Volgens een recent artikel in dagblad Trouw heeft Erdogan’s partij sinds ze de regering vormt duizenden eigen mensen op maatschappelijke posities geplaatst. Turkije evolueert daardoor naar een islamitische staat, het systeem wordt van binnenuit overgenomen. Het kan dus goed zijn dat Erdogan de door de EU geëiste politieke en religieuze vrijheden misbruikt om van Turkije een soennitische islamstaat te maken en de nalatenschap van Atatürk om zeep wil helpen. Is daarna de EU aan de beurt? Met fundamentalistische figuren als Erdogan houd ik mijn hart vast: vertrouw nooit een islamist op zijn woorden, maar beoordeel deze op zijn daden! Turkije heeft weliswaar haar wetgeving aangepast met het oog op toetreding tot de Unie. Maar volgens een eerder Turkije-rapport van voormalig Turkije rapporteur voor het Europees Parlement Camiel Eurlings bevatten diezelfde aanpassingen elementen die op gespannen voet staan met de politieke criteria van Kopenhagen en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het toetredingsproces zou een middel moeten zijn om Turkije op het gebied van mensenrechten en democratie vooruit te helpen, maar niet om het terug te helpen naar de middeleeuwen. In Turkije woedt momenteel een politieke strijd tussen de aanhangers van het Kemalisme, islamisten (AKP) en seculiere moderne Turken zoals die in Istanboel wonen. Het is voor Turkije en Europa te hopen dat de laatste groep het pleit wint. Deze mensen verdienen voluit onze steun en niet de AKP!

In Turkije gaat het niet goed met het draagvlak om toe te treden tot de EU. Dit draagvlak is namelijk sterk afgenomen. Wellicht zijn de offers die gemaakt moeten worden te groot voor Turkije. Daarnaast zal Turkse toetreding de EU politiek, economisch en sociaal teveel vergen. Wat het proces van Europese integratie in gevaar kan brengen. Wat weer de reden is dat het Verenigd Koninkrijk zo’n warm voorstander is van Turkse toetreding. Want verdere uitbreiding van de EU met zoveel mogelijk onderling verschillende landen is een grote rem op een verdere verdieping van de EU. En verdieping van de EU willen de Britten niet. Dus, wie wil dat de EU verdere verdieping krijgt kan niet voor Turkse toetreding zijn. En vice versa.

Ik ben niet tegen Turkije, maar wel tegen Turkse toetreding tot de EU. De kans blijft groot dat de toetredingsonderhandelingen zullen mislukken, of dat de Europese bevolking uiteindelijk – terecht - tegen een Turkse toetreding zal stemmen in de te organiseren nationale referenda. Overigens zou m.i. te zijner tijd ook in Nederland een referendum over Turkse toetreding gehouden moeten worden. Het betreft namelijk een vraagstuk dat, evenals voorheen de Europese Grondwet, van fundamenteel belang is voor de toekomst van Europa. De Nederlandse burger moet zich hier dan ook over uit kunnen spreken. Als de voorstanders van Turkse toetreding zo zeker zijn van de voordelen, dan hebben ze toch niets te vrezen van een referendum? Dan kunnen ze de sceptici toch gemakkelijk overtuigen van alle voordelen? Toch? Overigens is volgens een recente peiling van Maurice de Hond 77% van de CDA stemmers tegen Turkse toetreding en 70% van de Nederlandse bevolking. Kennelijk zijn nog maar weinig mensen tot nu toe van het nut van Turkse toetreding overtuigd. Het valt echter te vrezen dat de Europese vrienden van Turkije onvermoeibaar door blijven gaan met hun inzet voor Turkse toetreding…
Kortom, het moge duidelijk zijn dat de hele onderneming om van Turkije een EU-lidstaat te maken een riskante onderneming is. Mogelijk staan uiteindelijk zowel de EU als Turkije met brokken in de handen en zullen de gevolgen van zo’n debacle nog lang na kunnen werken in de internationale betrekkingen. Er is echter een goed alternatief voorhanden. Het zou van realisme getuigen van zowel de Europese als van de Turkse politici indien zij het voorstel van CDU-er Angela Merkel over zouden nemen: het geprivilegieerd partnerschap. Op die manier wordt dit voor Europa belangrijke land aan de EU verbonden, zonder risico. En kan economische groei in Turkije bijdragen aan het verwerven van vrijheden. Ik hoop dat de Franse president Sarkozy tijdens de Europese top in december de EU tot inkeer brengt.

Wim de Kok